Trong xã hội hiện nay, tình trạng người chưa thành niên phạm tội, vi phạm pháp luật có chiều hướng gia tăng và diễn biến phức tạp. Đây là vấn đề được dư luận, gia đình và cơ quan chức năng đặc biệt quan tâm. Tại Đà Nẵng xu hướng người dưới 18 tuổi vi phạm ngày càng nhiều, nhiều vụ án có đến 20-30 bị can/bị cao đa phần chưa thành niên.

Tuy nhiên, khi xử lý, pháp luật Việt Nam luôn đặt mục tiêu giáo dục, cải tạo lên hàng đầu thay vì trừng phạt khắt khe, nhằm giúp các em có cơ hội sửa sai và tái hòa nhập cộng đồng. Trên cơ sở đó Luật Tư pháp người chưa thành niên đã được Quốc Hội ban hành có hiệu lực từ ngày 01/01/2026.

Vậy hình phạt dành cho người chưa thành niên phạm tội được pháp luật quy định thế nào? Cần lưu ý gì khi trẻ em hoặc thanh thiếu niên bị truy cứu trách nhiệm hình sự? Bài viết này sẽ phân tích chuyên sâu theo quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành, đồng thời giới thiệu dịch vụ Luật sư bào chữa cho người chưa thành niên tại Đà Nẵng.

(Ảnh minh họa)

1. Nguyên tắc xử lý đối với người chưa thành niên phạm tội

Pháp luật Việt Nam quy định rất nhiều các nguyên tắc nhân văn, đặt mục tiêu giáo dục, cải tạo lên hàng đầu khi xử lý người dưới 18 tuổi, xoay quanh ba nhóm sau:

Nguyên tắc bảo đảm quyền lợi khi người chưa thành niên phạm tội
- Bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ.
- Bảo đảm quyền có người đại diện, quyền được bào chữa, trợ giúp pháp lý, phiên dịch.
- Quyền được thông tin đầy đủ, kịp thời và quyền tham gia, trình bày ý kiến.
- Bảo đảm giữ bí mật cá nhân, tôn trọng nhân phẩm, danh dự của trẻ.
- Bảo đảm việc tái hòa nhập cộng đồng sau khi chấp hành xong biện pháp xử lý hoặc hình phạt
Nguyên tắc về thủ tục tố tụng và biện pháp xử lý
- Bảo đảm thủ tục tố tụng thân thiện, phù hợp tâm lý lứa tuổi.
- Giải quyết nhanh chóng, kịp thời, tránh kéo dài ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.
- Hạn chế tối đa áp dụng biện pháp ngăn chặn, cưỡng chế.
- Ưu tiên áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng (giáo dục, quản thúc, xin lỗi, bồi thường…) thay cho việc truy cứu trách nhiệm hình sự.
- Chuyên môn hóa trong hoạt động tư pháp: Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán phải có kiến thức, kinh nghiệm về tâm lý và giáo dục trẻ em.
- Bảo đảm hiệu lực và tính thực tế khi thi hành biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng hoặc biện pháp xử lý khác.
Nguyên tắc áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội.
- Hình phạt chỉ nhằm mục tiêu giáo dục, cải tạo, ngăn ngừa tái phạm, trừng trị chỉ là biện pháp bổ sung.
- Tòa án chỉ áp dụng hình phạt khi biện pháp chuyển hướng không còn hiệu quả.
- Ưu tiên áp dụng cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ, hoặc tù cho hưởng án treo.
- Không áp dụng hình phạt bổ sung, tù chung thân hoặc tử hình đối với người chưa thành niên.
- Nếu buộc phải áp dụng hình phạt tù có thời hạn, Tòa án cho hưởng mức án nhẹ hơn so với người thành niên, với thời hạn ngắn nhất phù hợp.
- Bản án đối với người chưa thành niên trong nhiều trường hợp sẽ không tính để xác định tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm.

2. Độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự

Theo Khoản 1 Điều 3 Luật tư pháp người chưa thành niên quy định: Người chưa thành niên phạm tội là người phạm tội theo quy định của Bộ luật Hình sự trong độ tuổi từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi.
Theo Điều 12 Bộ luật Hình sự hiện hành:
- Người dưới 14 tuổi: Không phải chịu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, nếu có hành vi nguy hiểm cho xã hội thì có thể bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn hoặc đưa vào trường giáo dưỡng và xử lý theo quy định của Luật xử lý vi phạm hành chính.
- Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi: Chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự đối với một số tội phạm rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng rơi vào 28 tội danh.

3. Các biện pháp xử lý chuyển hướng tại cộng đồng:

Không phải trong mọi trường hợp người chưa thành niên phạm tội đều bị áp dụng hình phạt mà căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội; khả năng giáo dục, phục hồi của người chưa thành niên phạm tội và sự an toàn của bị hại, cộng đồng. Lúc này các Cơ quan, cá nhân có thẩm quyền bao gồm: Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát, Thẩm phán, Hội đồng xét xử xem xét áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng.

Lưu ý các trường hợp vụ án có yêu cầu giải quyết vấn đề bồi thường thiệt hại hoặc phải giải quyết vấn đề tịch thu tài sản thì không áp dụng biện pháp chuyển hướng.

Có 12 biện pháp chuyển hướng quy định tại Điều 36 Luật Tư pháp người chưa thành niên bao gồm: 1. Khiển trách; 2. Xin lỗi bị hại; 3. Bồi thường thiệt hại; 4. Giáo dục tại xã, phường, thị trấn; 5. Quản thúc tại gia đình; 6. Hạn chế khung giờ đi lại; 7. Cấm tiếp xúc với người có nguy cơ dẫn đến người chưa thành niên phạm tội mới; 8. Cấm đến địa điểm có nguy cơ dẫn đến người chưa thành niên phạm tội mới; 9. Tham gia chương trình học tập, dạy nghề; 10. Tham gia điều trị hoặc tư vấn tâm lý; 11. Thực hiện công việc phục vụ cộng đồng; 12. Giáo dục tại trường giáo dưỡng.

Những biện pháp này giúp trẻ sửa chữa lỗi lầm mà không bị giam giữ, hạn chế tác động tiêu cực đến tương lai.

4. Các hình phạt chính áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội:

Về hình phạt: Điều 115 Luật Tư pháp người chưa thành niên quy định: Người chưa thành niên phạm tội chỉ bị áp dụng một trong các hình phạt sau đây đối với mỗi tội phạm:

Cảnh cáo;
Phạt tiền;
Cải tạo không giam giữ;
Tù có thời hạn.

Cụ thể:

Phạt Cảnh cáo được áp dụng đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội nghiêm trọng do vô ý, phạm tội ít nghiêm trọng và có tình tiết giảm nhẹ, nhưng chưa đến mức miễn hình phạt.
Phạt tiền: Phạt tiền được áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội, nếu người đó có thu nhập hoặc có tài sản riêng:
Mức tiền phạt đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội không quá một phần hai mức tiền phạt mà điều luật của Bộ luật Hình sự quy định.
Mức tiền phạt đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội không quá một phần ba mức tiền phạt mà điều luật của Bộ luật Hình sự quy định.
Phạt Cải tạo không giam giữ:
Cải tạo không giam giữ được áp dụng đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng do vô ý hoặc phạm tội ít nghiêm trọng, phạm tội nghiêm trọng hoặc người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng.
Khi áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ đối với người chưa thành niên phạm tội thì không khấu trừ thu nhập của họ.
Thời hạn cải tạo không giam giữ đối với người chưa thành niên phạm tội không quá một phần hai thời hạn mà điều luật của Bộ luật Hình sự quy định.
Phạt Tù có thời hạn:

Tuổi	Tội phạm thông thường		Tội phạm đặc biệt: Giết người, hiếp dâm, hiếp dâm người dưới 16 tuổi, …
Nếu luật quy định	Chung thân, tử hình.	Tù có thời hạn	chung thân, tử hình.	Tù có thời hạn
14-16 (Hình phạt cao nhất phải chịu.)	Không quá 9 năm	Không quá 2/5 mức phạt tù	Không quá 12 năm tù	Không quá ½ mức phạt tù
16 – 18 (Hình phạt cao nhất phải chịu.)	Không quá 15 năm	Không quá 3/5 mức phạt tù	Không quá 18 năm	Không quá ¾ mức phạt tù

@thienluatsu
SERIES: TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI. 1: Người dưới 18 tuổi phạm tội thì phải chịu hình phạt thế nào? #xulyhinhsunguoiduoi18tuoiphamtoi #phamtoiduoi18tuoi #chuathanhnienphamtoi #luathinhsu #luatsuhinhsu
♬ nhạc nền – Nghe EDM thì zô kênh tui – Nghe EDM thì zô kênh tui

Luật sư chia sẻ các loại hình phạt dành cho người chưa thành niên phạm tội

5. Vai trò của Luật sư bào chữa cho người chưa thành niên

Trong các vụ án hình sự có bị can, bị cáo là người chưa thành niên, vai trò của luật sư đặc biệt quan trọng, việc có sự tham gia của Người bào chữa là điều bắt buộc:

Bảo vệ quyền lợi hợp pháp của trẻ theo quy định pháp luật.
Hỗ trợ gia đình trong việc chuẩn bị tài liệu, chứng cứ.
Tham gia hỏi cung, phiên tòa, đảm bảo quá trình tố tụng diễn ra đúng pháp luật.
Đề nghị áp dụng tình tiết giảm nhẹ, biện pháp tư pháp thay thế hình phạt tù.

Luật sư không chỉ là người đại diện pháp lý mà còn là chỗ dựa tinh thần giúp trẻ và gia đình yên tâm vượt qua giai đoạn khó khăn.

6. Dịch vụ Luật sư hình sự tại Đà Nẵng – Luật sư Lê Văn Thiện, Hãng luật DN Lawyers

Với nhiều năm kinh nghiệm trong bào chữa cho người chưa thành niên phạm tội, Luật sư Lê Văn Thiện Thiện tại Đà Nẵng cam kết:

Tư vấn pháp luật hình sự chính xác, tận tâm.
Trực tiếp tham gia bào chữa, bảo vệ quyền lợi cho trẻ trong suốt quá trình tố tụng.
Đề xuất các tình tiết giảm nhẹ, căn cứ hồ sơ Luật sư kiến nghị các biện pháp xử lý chuyển hướng tối ưu, để hạn chế tối đa việc áp dụng hình phạt.
Đồng hành cùng gia đình trong từng bước, giúp các em có cơ hội sửa sai, tái hòa nhập xã hội.

Lưu ý đặc biệt:

👉 Luật sư Thiện sẽ bào chữa, bảo vê miễn phí cho các đối tượng là trẻ em dưới 16 tuổi (bao gồm Bị hại hoặc Bị can/Bị cáo) trên địa bàn thành phố Đà Nẵng. Đây là cam kết mang tính nhân văn, nhằm bảo vệ tốt nhất quyền lợi hợp pháp của trẻ em, đồng thời chung tay cùng cộng đồng trong công tác bảo vệ trẻ em.

Người chưa thành niên phạm tội luôn cần sự khoan dung, cảm thông và định hướng đúng đắn để sửa chữa sai lầm. Pháp luật đã dành những quy định nhân văn, nhưng việc có luật sư bào chữa sẽ giúp quá trình tố tụng đảm bảo công bằng, đúng quy định, và giảm nhẹ tối đa hậu quả pháp lý cho trẻ.

Nếu con em bạn hoặc người thân dưới 18 tuổi không may vướng vào vòng lao lý, đừng chần chừ – hãy liên hệ ngay:

📞 Hotline: 0789 595 909

📧 Email: luatsuhinhsudanang@gmail.com

🌐 Website: luatsuhinhsudanang.vn

📍 Địa chỉ: 146 Nguyễn Văn Tỵ, phường Hòa Xuân, TP. Đà Nẵng

👉 Luật sư Thiện – Người đồng hành tin cậy, luôn đặt lợi ích và tương lai của trẻ em lên hàng đầu.