Hotline:
Hiện nay, trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử các vụ án hình sự, không ít trường hợp người có hành vi nguy hiểm cho xã hội nhưng không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Điều này khiến nhiều người thắc mắc: “Đã có hành vi vi phạm thì vì sao lại không bị xử lý hình sự?”, “Miễn trách nhiệm hình sự có phải là vô tội không?”.
Thực tế, pháp luật hình sự Việt Nam không chỉ nhằm trừng phạt mà còn đề cao tính nhân đạo, khoan hồng, tạo điều kiện cho người phạm tội sửa chữa sai lầm. Bộ luật Hình sự hiện hành quy định những trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự với các điều kiện rất cụ thể. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ các trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự từ đó bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
I. Cơ sở về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự:
Việc miễn trách nhiệm hình sự được quy định tại Điều 29 Bộ Luật Hình Sự năm 2015 ( được sửa đổi bổ sung năm 2017, 2024, 2025)
Nhiều người thường nhầm lẫn hai khái niệm này, tuy nhiên đây là hai khái niệm khác nhau. Cụ thể: Vô tội : Hành vi không cấu thành tội phạm => không bị xử lý hình sự ngay từ đầu. Miễn trách nhiệm hình sự: Có hành vi phạm tội, nhưng vì những lý do, căn cứ đặc biệt được pháp luật quy định cụ thể tại Điều 29 Bộ Luật Hình Sự nên không bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
II. Các trường hợp miễn trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật:
Có 02 dạng miễn trách nhiệm hình sự: Thứ nhất, người phạm tội ĐƯỢC miễn trách nhiệm hình sự; Thứ hai, người phạm tội CÓ THỂ ĐƯỢC miễn trách nhiệm hình sự.
1. Các trường hợp Người phạm tội ĐƯỢC miễn trách nhiệm hình sự khi có một trong những căn cứ sau đây:
a) Khi tiến hành điều tra, truy tố hoặc xét xử, do có sự thay đổi chính sách, pháp luật làm cho hành vi phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội nữa;
b) Khi có quyết định đại xá.
Ví dụ về thay đổi chính sách, pháp luật: Vụ án nuôi, bán gà lôi trắng tại Hưng Yên: Ngày 17/10, Tòa án nhân dân (TAND) tỉnh Hưng Yên mở phiên phúc thẩm, xét đơn kháng cáo của bị cáo Thái Khắc Thành (45 tuổi, trú xã Đô Lương, Nghệ An) và xét kháng nghị của Viện KSND tỉnh Hưng Yên trong vụ án vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm. Theo đó, TAND tỉnh Hưng Yên đã sửa bản án sơ thẩm, tuyên miễn trách nhiệm hình sự và tiền phạt bổ sung cho bị cáo Thành. Bản án này có hiệu lực ngay lập tức.
Cụ thể, tòa căn cứ theo Thông tư 27/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về quản lý loài nguy cấp, quý, hiếm; nuôi động vật rừng thông thường và Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp, có hiệu lực từ ngày 1/7. Tại phụ lục danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm của Thông tư 27, gà lôi trắng chuyển sang nhóm IIB (không bị cấm nuôi thương mại nhưng phải tuân thủ các quy định về nuôi, nhốt, vận chuyển) mà không còn thuộc nhóm IB (động vật rừng đang bị đe dọa tuyệt chủng nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại) như tại thời điểm khởi tố vụ án.
HĐXX phúc thẩm khẳng định, việc bị cáo Thành bị truy tố về tội Vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm là “đúng người, đúng tội, đúng pháp luật” nhưng thời điểm xét xử sơ thẩm thì Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Thông tư 27, làm cho hành vi của bị cáo không còn nguy hiểm cho xã hội.Ông A thực hiện hành vi phạm tội vào thời điểm Bộ luật hình sự năm 1999 có đang có hiệu lực. Nhưng tại thời điểm phát hiện, Bộ Luật hình sự năm 2015 có hiệu lực và Bộ luật hình sự 2015 không quy định hành vi đó là tội phạm nữa. Trường hợp này người phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự theo điểm a, khoản 1 Điều 29 Bộ luật hình sự.
2. Các trường hợp Người phạm tội CÓ THỂ ĐƯỢC miễn trách nhiệm hình sự khi có một trong các căn cứ sau đây:
a) Khi tiến hành điều tra, truy tố, xét xử do chuyển biến của tình hình mà người phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội nữa;
b) Khi tiến hành điều tra, truy tố, xét xử, người phạm tội mắc bệnh hiểm nghèo dẫn đến không còn khả năng gây nguy hiểm cho xã hội nữa;
c) Trước khi hành vi phạm tội bị phát giác,[9] người phạm tội tự thú, khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và điều tra tội phạm, cố gắng hạn chế đến mức thấp nhất hậu quả của tội phạm và lập công lớn hoặc có cống hiến đặc biệt, được Nhà nước và xã hội thừa nhận.
Ngoài ra, người thực hiện tội phạm nghiêm trọng do vô ý hoặc tội phạm ít nghiêm trọng gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm hoặc tài sản của người khác, đã tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả và được người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của người bị hại tự nguyện hòa giải và đã đề nghị miễn trách nhiệm hình sự, thì có thể được miễn trách nhiệm hình sự
IV. Vai trò của Luật sư bào chữa trong các trường hợp có căn cứ áp dụng miễn trách nhiệm hình sự
- Tư vấn pháp lý ngay từ đầu: Giúp thân chủ hiểu rõ quyền, nghĩa vụ khi làm việc với cơ quan điều tra.
- Có mặt trong các buổi hỏi cung, các hoạt động tố tụng.
- Hỗ trợ hòa giải: Hỗ trợ thân chủ liên hệ với người bị hại để thực hiện hòa giải đối với các tội ít nghiêm trọng hoặc tội phạm nghiêm trọng do vô ý gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm hoặc tài sản của người khác
- Thu thập chứng cứ: Thu thập chứng cứ, chứng minh rằng thân chủ đủ điều kiện được miễn hoặc có thể được miễn trách nhiệm hình sự
- Tham gia tranh tụng, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của thân chủ: Tại phiên tòa, Luật sư tham gia tranh tụng một cách chủ động, phản biện các quan điểm buộc tội chưa phù hợp, làm rõ tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi và nhân thân người phạm tội, từ đó thuyết phục Hội đồng xét xử áp dụng chế định miễn trách nhiệm hình sự
📌 THÔNG TIN LIÊN HỆ LUẬT SƯ:
📞 Hotline: 0789 595 909
📧 Email: luatsuhinhsudanang@gmail.com
🏢 Địa chỉ: Số 146 Nguyễn Văn Tỵ, Phường Hòa Xuân, TP. Đà Nẵng
🌐 Website: luatsuhinhsudanang.vn
Khi lựa chọn dịch vụ của Luật sư Lê Văn Thiện, Hãng luật DN Lawyers, khách hàng sẽ nhận được:
- Sự tư vấn tận tâm, rõ ràng, minh bạch về pháp luật.
- Chiến lược bào chữa sắc bén, dựa trên chứng cứ và quy định pháp luật.
- Cam kết đồng hành từ giai đoạn điều tra đến xét xử, không bỏ mặc khách hàng trong bất kỳ tình huống nào.
- Dịch vụ chuyên nghiệp, uy tín Đà Nẵng và các tỉnh lân cận.
🔥 Liên hệ Luật sư! Một cuộc gọi kịp thời có thể thay đổi hoàn toàn cục diện vụ án của bạn.
📞 0789 595 909 – Luật sư Lê Văn Thiện, Hãng luật DN Lawyers, sẵn sàng bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bạn 24/7.